Pazar payı = ilacının satışı ÷ aynı pazardaki bütün markaların toplam satışı. Aynı dönem, aynı bölge ve aynı birim (kutu ya da TL) kullanılır.
Bir brickte örnek
Bir brickte son 4 haftanın eczane alımı şöyle olsun:
| Marka | Kutu (4 hafta) | Pazar payı |
|---|---|---|
| Rakip A | 240 | %30 |
| Rakip B | 160 | %20 |
| Senin ilacın | 120 | %15 |
| Rakip C | 96 | %12 |
| Diğer | 184 | %23 |
| Pazar toplamı | 800 | %100 |
120 ÷ 800 = 0,15, yani %15. Bu brickte üçüncüsün; seni geçen iki rakip var. En güçlü rakip (A) dört haftada 120 kutu, haftada ortalama 30 kutu önünde.
Puan ile yüzde aynı şey değil
Pazar payı %13'ten %15'e çıktıysa artış 2 puandır. "%2 arttı" demek yanlış olur: oransal artış (15 − 13) ÷ 13 = %15,4'tür. İki pazar payı arasındaki fark her zaman puanla söylenir.
| Önce | Şimdi | Fark | Oransal |
|---|---|---|---|
| %13 | %15 | +2 puan | +%15,4 |
| %40 | %38 | −2 puan | −%5,0 |
Kutu mu, TL mi?
İkisi ayrı hesaplanır ve farklı çıkabilir. Kutu pazar payı kaç kutu sattığını, TL pazar payı ne kadar ciro aldığını gösterir. İlacın pazarın ortalamasından pahalıysa TL pazar payın kutudakinden yüksek olur.
Örnekte 120 kutu × 210 ₺ = 25.200 ₺ ve pazarın TL toplamı 120.000 ₺ ise: kutu pazar payın %15, TL pazar payın %21. Kotan hangi birimdeyse o pazar payına bak.
Hangi dönem?
Tek haftanın pazar payı oynaktır: bir eczanenin toplu alımı ya da bir kampanya haftası rakamı bir hafta şişirip sonraki hafta düşürür. Sahada karar vermek için:
- Son 4 hafta, önceki 4 haftayla kıyas: haftalık dalgalanmayı yumuşatır, değişimi zamanında gösterir.
- YTD (yıl başından bugüne) ve MAT (moving annual total, son 12 ayın toplamı; her ay bir ay ileri kayar): şirket toplantılarında konuşulan, yavaş değişen pazar payı. İkisini kıyaslarken dönemlerin aynı aya kadar olmasına dikkat et.
- Kıyaslanan iki dönem aynı uzunlukta olmalı; 3 haftayı 4 haftayla kıyaslamak yanıltır.
Brick, bölge, Türkiye
Aynı ilacın üç ayrı pazar payı vardır: tek brickte, bölgende (bütün bricklerin toplamı) ve Türkiye'de. Bölgedeki pazar payın iyi olsa bile tek tek bricklerde rakibin gerisinde olabilirsin. Sahada iş, brick brick rakibe göre bakınca çıkar.
Excel'de formül
A sütununda markalar, B sütununda kutu satışı (2–6. satırlar) varsa, C2 hücresine:
=B2/TOPLA($B$2:$B$6)
Hücreyi yüzde biçimine al ve aşağı çek. İngilizce Excel'de TOPLA yerine SUM yazılır. Önceki dönemin pazar payı C, şimdiki D sütunundaysa puan farkı:
=(D2-C2)*100
Sık yapılan hatalar
- "Diğer"i toplamdan çıkarmak: pazar toplamı küçülür, pazar payın olduğundan yüksek görünür.
- Yanlış pazar: ilacını, Excel'de bağlı olduğu pazar dışındaki markalarla kıyaslamak.
- Kutu ile TL'yi karıştırmak: kutu satışını TL pazar toplamına bölmek.
- Puanı yüzde sanmak: "%2 arttı" yerine "2 puan arttı".
- Tek haftaya karar vermek: kampanya ya da toplu alım haftası tek başına yön göstermez.
Kaynaklar
- EphMRA anatomik sınıflandırması: ilaç pazar verisinde pazarların dayandığı sınıflandırma
- PMLiVE sözlüğü: Moving annual total (MAT)
- Microsoft: Excel işlevleri (Türkçe adlarıyla)
Diğer rehberler
Rakamlar örnektir. Kota, prim ve pazar tanımı firmadan firmaya değişir; esas olan firmanın kendi kuralıdır. Brick Analiz bağımsız bir araçtır, IQVIA ile bağlantısı yoktur.